(Thanh tra) - Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua Nghị quyết số 116/2025/UBTVQH15 quy định về việc tiếp công dân, tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn và giám sát của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân đối với việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Nghị quyết gồm 7 chương, 39 điều, là văn bản quy phạm pháp luật có phạm vi điều chỉnh toàn diện, thống nhất, thay thế các nghị quyết trước đây của Ủy ban Thường vụ Quốc hội liên quan đến tiếp công dân, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Theo Điều 38, Nghị quyết có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026; riêng các quy định tại Chương IV về giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh có hiệu lực từ ngày 1/3/2026.
Nghị quyết 116 xác định rõ phạm vi điều chỉnh ngay tại Điều 1, theo đó, Nghị quyết này quy định về trình tự, thủ tục, trách nhiệm của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân trong việc tiếp công dân, tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân; chế độ thông tin, báo cáo và điều kiện bảo đảm.
Về đối tượng áp dụng, Điều 2 quy định Nghị quyết được áp dụng đối với Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội; Thường trực Hội đồng Nhân dân, ban của Hội đồng Nhân dân, đại biểu Hội đồng Nhân dân; các cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền trong việc tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh và các cơ quan, tổ chức, cá nhân khác có liên quan.
Chương II của Nghị quyết 116 quy định cụ thể về Tiếp công dân và trách nhiệm tổ chức tiếp công dân của Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng Nhân dân, đại biểu Hội đồng Nhân dân.
Theo khoản 1, Điều 3, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội tiếp công dân tại các nơi tiếp công dân sau đây: Trụ sở tiếp công dân ở trung ương; địa điểm tiếp công dân của Quốc hội do Ủy ban Thường vụ Quốc hội bố trí hoặc địa điểm khác do Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội lựa chọn khi cần thiết. Việc lựa chọn địa điểm tiếp công dân phải bảo đảm thuận lợi cho việc tiếp công dân, không làm ảnh hưởng đến hoạt động bình thường của Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội.
Đối với hình thức tiếp công dân, khoản 3, Điều 3 quy định rõ: Trường hợp cần thiết, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội, đại biểu Quốc hội có thể thực hiện việc tiếp công dân trực tuyến. Việc tiếp công dân trực tuyến được thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Về tiếp công dân của đại biểu Quốc hội, Điều 5 xác định cụ thể các trường hợp tiếp công dân, lịch tiếp công dân và trách nhiệm của đại biểu Quốc hội trong việc thực hiện hoạt động này, trong đó nhấn mạnh trách nhiệm báo cáo, thông báo khi không thể tiếp công dân theo lịch đã công bố.
Bên cạnh các quy định đối với cơ quan của Quốc hội, Nghị quyết 116 cũng dành Mục 2, Chương II để quy định về tiếp công dân và trách nhiệm tổ chức tiếp công dân của Thường trực Hội đồng Nhân dân và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp.
Theo Điều 8, Nơi tiếp công dân của Thường trực Hội đồng Nhân dân, đại biểu Hội đồng Nhân dân: Thường trực Hội đồng nhân dân cấp tỉnh tiếp công dân tại Trụ sở tiếp công dân cấp tỉnh. Thường trực Hội đồng nhân dân cấp xã tiếp công dân tại địa điểm tiếp công dân cấp xã; Đại biểu Hội đồng nhân dân cấp tỉnh thực hiện việc tiếp công dân (tại trụ sở tiếp công dân cấp tỉnh; nơi tiếp công dân ở địa phương mà đại biểu ứng cử theo sự bố trí của Thường trực Hội đồng nhân dân cấp tỉnh). Trường hợp đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp tỉnh chuyển sinh hoạt đến địa phương khác trong cùng đơn vị hành chính cấp tỉnh thì thực hiện việc tiếp công dân ở nơi chuyển đến.
Bên cạnh đó, khoản 3, khoản 4, Điều 8 quy định, đại biểu Hội đồng Nhân dân cấp xã thực hiện việc tiếp công dân tại địa điểm tiếp công dân cấp xã. Trường hợp cần thiết, Thường trực Hội đồng Nhân dân, đại biểu Hội đồng Nhân dân có thể thực hiện việc tiếp công dân trực tuyến. Việc tiếp công dân trực tuyến được thực hiện theo quy định của Chính phủ.
Chương III của Nghị quyết 116 quy định về Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, các Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội, Thường trực Hội đồng Nhân dân, Ban của Hội đồng Nhân dân, đại biểu Hội đồng Nhân dân tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn. Theo Điều 12, đơn được tiếp nhận từ nhiều nguồn, bao gồm dịch vụ bưu chính, hoạt động tiếp công dân, hoạt động tiếp xúc cử tri, do cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền chuyển đến và các nguồn khác theo quy định của pháp luật.
Về phân loại đơn, khoản 1, Điều 13 nêu rõ, việc phân loại đơn căn cứ vào nội dung trình bày trong đơn, đơn đủ điều kiện xử lý, đơn không đủ điều kiện xử lý, trách nhiệm xử lý, thẩm quyền giám sát, căn cứ vào nội dung trình bày trong đơn, bao gồm: Đơn khiếu nại; Đơn tố cáo; Đơn kiến nghị, phản ánh; Đơn có nhiều nội dung khác nhau.
Nghị quyết đồng thời quy định chi tiết tiêu chí đối với đơn đủ điều kiện xử lý, các trường hợp đơn không đủ điều kiện xử lý và trách nhiệm của các chủ thể trong việc tiếp nhận, phân loại đơn tại khoản 2, khoản 3 Điều 13 và Điều 14.
Các điều từ Điều 15 đến Điều 22 của Nghị quyết 116 quy định cụ thể trách nhiệm xử lý đơn của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Thường trực Hội đồng Dân tộc, Thường trực Ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội, đại biểu Quốc hội xử lý đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh; Thường trực Hội đồng Nhân dân, Ban của Hội đồng Nhân dân, đại biểu Hội đồng Nhân dân xử lý đơn khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh.
Theo đó, từng chủ thể được giao trách nhiệm xử lý đơn theo thẩm quyền, đồng thời có trách nhiệm chuyển đơn đến cơ quan, tổ chức, cá nhân có thẩm quyền giải quyết, theo dõi, đôn đốc và lưu đơn theo quy định tại Điều 19.
Chương IV là một trong những nội dung trọng tâm của Nghị quyết 116, quy định về việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân.
Theo khoản 1, Điều 23, “Ủy ban Thường vụ Quốc hội, Hội đồng Dân tộc, Ủy ban của Quốc hội giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá Nhân thuộc thẩm quyền giám sát quy định tại Điều 16 và Điều 19 của Luật Hoạt động giám sát của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân”.
Đối với Ủy ban Thường vụ Quốc hội, khoản 2, Điều 24 quy định rõ quyền yêu cầu cơ quan có thẩm quyền báo cáo, giải trình, cung cấp thông tin, tài liệu và tổ chức giám sát trong trường hợp việc giải quyết không đúng quy định hoặc không được thực hiện.
Các điều 25, 26 và 27 tiếp tục quy định thẩm quyền giám sát của Hội đồng Dân tộc, các ủy ban của Quốc hội, Đoàn đại biểu Quốc hội và đại biểu Quốc hội. Trong khi đó, Chương IV, Mục 2 quy định về giám sát của Thường trực Hội đồng Nhân dân, ban của Hội đồng Nhân dân và đại biểu Hội đồng Nhân dân.
Chương V của Nghị quyết 116 quy định về chế độ thông tin, báo cáo và điều kiện bảo đảm. Theo Điều 32, các cơ quan của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân có trách nhiệm báo cáo định kỳ hoặc đột xuất về kết quả tiếp công dân, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo.
Đáng chú ý, Điều 33 quy định về ứng dụng công nghệ và chuyển đổi số trong hoạt động tiếp công dân, tiếp nhận, phân loại, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo, kiến nghị, phản ánh của cơ quan, tổ chức, cá nhân
Theo Điều 38 và Điều 39, Nghị quyết 116/2025/UBTVQH15 có hiệu lực thi hành theo lộ trình cụ thể và giao trách nhiệm tổ chức thi hành cho các cơ quan của Quốc hội, Hội đồng Nhân dân và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.
Có thể nói, Nghị quyết 116 được xác định là cơ sở pháp lý thống nhất, toàn diện cho hoạt động tiếp công dân, xử lý đơn và giám sát việc giải quyết khiếu nại, tố cáo của Quốc hội và Hội đồng Nhân dân trong giai đoạn tới.
Bài 2: Hành trình của một lá đơn từ tiếp nhận đến xử lý theo quy trình thống nhất
