Chất thải ngày càng ô nhiễm trầm trọng

Theo đánh giá của Chi cục Phát triển nông thôn Ninh Bình, đến nay trên địa bàn tỉnh chưa có làng nghề nào ứng dụng các biện pháp xử lý chất thải trong sản xuất. Nước thải được đổ trực tiếp ra ao, hồ, sông; với chất thải rắn thì được đốt hoặc chôn lấp. Trong khi đó, nguồn chi phí để khảo sát, đánh giá thực trạng môi trường còn nhiều hạn chế, số làng nghề được đánh giá còn quá ít, vì thế vấn đề khắc phục tình trạng ô nhiễm càng khó hơn.

Còn ông Nguyễn Văn Thư, Trung tâm Nước sinh hoạt và vệ sinh môi trường nông thôn (VSMTNT) Hà Nam thẳng thắn, hiện nguồn nước mặt của lưu vực sông Đáy, sông Nhuệ trên địa bàn đang bị ô nhiễm nặng do nguồn nước thải từ Hà Nội đổ về. Nước ngầm bị nhiễm Asen cao nhất nước, gấp từ 10 - 15 lần tiêu chuẩn cho phép. Chưa kể, chất thải từ các làng nghề thủ công và trang trại chăn nuôi cùng việc tùy tiện xả rác thải bao bì, vỏ chai thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật (BVTV) cũng đã và đang gây ô nhiễm trầm trọng cho các vùng nông thôn.

TS. Vũ Thị Thanh Hương, Viện Nước tưới tiêu và Môi trường cho biết, hiện có khoảng gần 90% khối lượng rác thải, nước thải sinh hoạt và hầu hết lượng vỏ bao thuốc BVTV chưa được xử lý xả trực tiếp vào môi trường. Khoảng 60% lượng chất thải rắn, 80% lượng chất thải lỏng xả thẳng ra tự nhiên hoặc không qua xử lý... là những tác nhân gây ô nhiễm môi trường nghiêm trọng. Trong khi đó, lượng chất thải phát sinh ở nông thôn dự báo đến năm 2010 sẽ là 145.580.133 tấn/năm, tăng gần 174% so với năm 2007. Trong đó, chất thải chăn nuôi tăng gần 180%, chất thải sinh hoạt tăng gần 174%, chất thải sinh hoạt tăng trên 107%, chất thải y tế tăng 108% và chỉ duy nhất vỏ bao thuốc BVTV giảm gần 0,17% so với năm 2006, nhưng do quá trình đô thị hóa làm cho diện tích đất nông nghiệp giảm.

Cần một chiến lược quản lý

Theo đánh giá của Viện Nước, Tưới tiêu và Môi trường, nhiều văn bản cũng như quy định về quản lý chất thải (QLCT) và VSMTNT được xây dựng và ban hành, nhưng không ít văn bản quy phạm pháp luật về lĩnh vực này còn hạn chế và thiếu hụt. Cụ thể, Chiến lược Quốc gia về cấp nước và VSMTNT đến 2020 là văn bản pháp qui quan trọng nhưng lại chưa đề cập đến QLCT rắn, nước thải sinh hoạt và vỏ bao thuốc BVTV. Bên cạnh đó, trong 5 văn bản qui phạm pháp luật về QLCT rắn được Chính phủ ban hành (tính đến năm 2007) thì có đến 4 văn bản qui định và hướng dẫn cho các khu công nghiệp và đô thị. Nghị định 59/2007/NĐ-CP qui định về các hoạt động QLCT rắn có thể áp dụng với khu vực nông thôn, song để nghị định này có thể triển khai được ở các địa phương cần phải có các văn bản hướng dẫn và phân công trách nhiệm cụ thể đối với từng ngành, từng cấp. Chưa kể đến, một số văn bản đã ban hành như: Thông tư liên tịch số 01/2001/TTLT-BKHCNMT-BXD, Thông tư số 13/2007/BXD hay Thông tư liên tịch số 144/2006/TTLB-BTC-BTNMT... rất khó áp dụng với khu vực nông thôn.

TS. Vũ Thị Thanh Hương đề nghị, Chính phủ nên xem xét ban hành một chiến lược QLCT nông thôn, trong đó đề ra mục tiêu, nhiệm vụ, phân công trách nhiệm cụ thể của các ngành. Cùng với đó, rà soát Chiến lược Quốc gia về cấp nước và VSMTNT để bổ sung thêm các nhiệm vụ QLCT nông thôn cũng như ban hành chỉ thị về những biện pháp cấp bách trong công tác quản lý lĩnh vực này. Bên cạnh đó, đề nghị Bộ NN&PTNT và các bộ, ngành liên quan ban hành các chính sách: Tổ chức dịch vụ về QLCT, hỗ trợ đối với các vùng đặc biệt khó khăn; huy động sự tham gia của cộng đồng nhằm huy động nguồn lực, nguồn tài chính của nhân dân trong QLCT nông thôn. Đặc biệt, nâng cao giáo dục nhận thức cộng đồng nhằm thay đổi hành vi của người dân trong việc bảo vệ môi trường và khuyến khích áp dụng công nghệ giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế chất thải sinh hoạt.

Một số chuyên gia cũng đề xuất, hương ước đối với làng xã ở nông thôn có vị trí rất quan trọng, vì vậy việc đưa các qui định về bảo vệ môi trường, QLCT vào văn bản này là rất cần thiết và hiệu quả…